Interview Friso Roskam

Interview Friso Roskam

Friso is langzaam maar zeker zichzelf aan het terugvinden

Op de basisschool kreeg Friso Roskam(27) al te horen dat-ie in z'n leven moest zien te dealen met een vorm van autisme. Ruzie was de hoofdoorzaak dat hij op z'n 19de het ouderlijk huis verliet. Begeleid wonen moest een oplossing bieden. Na zes jaar onder een streng regime 'gehospitaliseerd' te zijn geweest, kwam hij als een wrak uit de strijd. De laatste jaren gaat het gelukkig crescendo met Friso. "Dankzij Leermakers ben ik eindelijk de juiste weg ingeslagen."

Hij zit ontspannen op de buitenplaats van zijn woning, met een speels kitten op z'n schoot. "Ik ben een dierenliefhebber, zoals je ziet. Dieren zijn zo puur, ze hebben van nature weinig kwaads in zich." De (particuliere) woning, die zich vlakbij de Bossche binnenstad bevindt, telt vijf kamers met gemeenschappelijke voorzieningen. "Eind september ben ik overgehuisd. Mijn huur is laag, maar ik heb dan ook duidelijk de kleinste kamer. Niet dat ik daar heel erg mee zit, ik vind het heerlijk om na al die jaren op mezelf te wonen. Bovendien kan ik misschien een beetje sparen voor de toekomst."

Voorlopig krijgt Friso nog wel regelmatig bezoek van zijn persoonlijke (ambulante) woonbegeleider van Leermakers Zorggroep, die niet alleen als vraagbaak maar ook als luisterende oor fungeert.      

Pesterijen

Opgegroeid in Ridderkerk, in een gezin met vier oudere broers. Er stroomt in ieder geval Javaans bloed door zijn aderen, want zijn overgrootvader kwam vanuit Nederlands-Indië naar ons land. "Met mijn broers is de relatie over het algemeen meestal vrij goed geweest. Dat kan ik jammer genoeg niet zeggen over mijn ouders. Vooral later, toen ik het huis uit was, vertrouwden ze méér op de zorg dan op mij. Dat ze écht trots waren, heb ik niet vaak gemerkt. Mijn jeugd was niet echt leuk, deels veroorzaakt door pesterijen. De reden? Ik had een grote onderlip. Kinderen zijn soms hard onder elkaar. Om van het gepest af te zijn, is de lip operatief gecorrigeerd. Het was daarna best spannend om weer naar school te gaan. Mijn lip zat immers vol met korsten."   

Een ander probleem dat in die periode aan de oppervlakte kwam, was een vorm van autisme. De aard daarvan was echter onduidelijk. Uit de bus kwam een diagnose, ergens op de scheidslijn tussen het autistisch spectrum PDD-NOS en een zwaardere vorm. Zelfs de ontwikkelstoornis Syndroom van Asperger kwam voorzichtig ter sprake. "Ik was op mezelf, had niet veel vriendjes. En dat in combinatie met een laag zelfvertrouwen. Ja, ik voelde me anders dan mijn leeftijdsgenootjes." 

Streng regime

Friso deed eerst de vmbo-tl in Rotterdam. Met de hakken over de sloot haalde hij z'n diploma. Hierna ging hij, eveneens in de Maasstad, naar het Hout- en Meubileringscollege(HMC). Een meubelmakersopleiding op niveau 2 die hij na twee jaar met succes afrondde. Hij was al aan een vervolgstudie begonnen, maar de vele woordenwisselingen in de thuissituatie wierpen een drempel op. Een project van begeleid wonen in de regio Drechtsteden moest zijn leven op de rails brengen. Iets wat averechts uitpakte. "Er heerste daar een ongelooflijk streng regime. Discipline was het sleutelwoord. Je begon de dag met een ontbijt. Maar hé, wel netjes met mes en vork! Overdreven. Daar kon ik niet aan wennen. Na het avondeten stond er telkens een verplicht nummertje op het programma: gezamenlijk koffiedrinken. Verplicht voor elkaar inschenken was part of the deal. Van enige spontaniteit was niet of nauwelijks sprake. En wat alle etenswaar betreft: die verdween later op de avond keurig achter slot en grendel. Ja je kreeg een bakje chips, daar was alles mee gezegd."

Ninja

Als je (te) strak aan het lijntje wordt gehouden, ga je dikwijls bepaalde dingen juist doen. Met name dingen die verboden zijn. Die algemene wetmatigheid gold ook voor Friso. "Ik had heel soms zin in een jointje. Gewoon om alles lekker even van je af te zetten. Niet meer en niet minder. Maar het roken van een jointje was binnen het woonproject absoluut uit den boze. Ter controle moesten we zelfs zo nu en dan in een bakje plassen. Elkaar verlinken deden we sowieso niet. Om dat felbegeerde jointje dan toch een keer op te kunnen steken, moest ik alle creativiteit uit de kast trekken. Op die momenten voelde ik me een soort ninja, bezig met een geheime missie."

Krassen

Doordat Friso zich verre van senang voelde in de situatie waarin hij verkeerde, ging het van kwaad tot erger. "Dat kwam onder andere tot uiting in het feit dat ik mijn armen begon te bekrassen met mijn zakmes. Dat deed ik uit pure onmacht en onverschilligheid, omdat ik me totáál niet begrepen voelde. Daarnaast had ik steeds meer last van eenzaamheid en depressies. Hoe langer ik daar zat, hoe moeilijker het ook was om mijn emoties te regulieren. Door het gekras, wat ik overigens op een vrij oppervlakkige manier deed, gebeurde er iets opmerkelijks: er trad een verschuiving op van geestelijke naar lichamelijke pijn. Het werkte al snel verslavend. Ik trok daarbij tevens automatisch de aandacht naar me toe."   

Klein kind  

Na een jaar 'afzien' volgde de overplaatsing naar een begeleid wonen-project in de regio Den Bosch. Friso was opgelucht dat-ie kon vertrekken, maar kreeg voor zijn gevoel nog wel een flinke trap na. "Bij mijn vertrek is mijn problematiek behoorlijk aangedikt; ik kreeg plotseling te maken met een opschaling van het zogeheten zorgzwartepakket(ZZP), van 3 naar 5. Daar was ik uiteraard niet blij mee."

De autisme-afdeling van de betreffende instelling bleek ongeveer even streng. "Óók hier ging 's avonds alles op het slot. Als je 's nachts honger kreeg, had je gewoon pech gehad. Zoiets van: eigen schuld, dikke bult, dan had je maar wat méér moeten eten. Een andere standaardregel was dat het noodzakelijk was om je af te melden wanneer je de deur uitging. Evenmin een pretje. Je voelde je al snel een klein kind. En als je vóór 23.00 uur niet binnen was, kon er een sanctie volgen. Het was een open instelling, dus je kon makkelijk wegvluchten. Maar waar naartoe? De straat is nooit een optie geweest."

Dagbesteding

De dagbesteding was in feite een van zijn weinige uitlaatkleppen. "In het begin moest ik bij de instelling zélf doekjes e.d. vouwen. Ik vond dat zwaar onder mijn niveau. Op een gegeven moment heb ik een werkplek gevonden bij een kringloop. Ik had m'n eigen 'hoekjes'. Denk aan de CD's/LP's, speelgoed, soms kleding. Een leuke en inspirerende plek. Weet je, in kringloopspullen zie ik regelmatig meerdere dimensies." Na drie jaar veranderde hij van werkplek door bij een horecagelegenheid aan de slag te gaan. Ook dat avontuur duurde ongeveer drie jaar. "Het was heel afwisselend werk. Ik was werkvoorbereider in de brede zin van het woord. Als ik later thuiskwam, verdween mijn uitgelaten stemming meestal snel. Het verplichte koffieleuten stond hier bijvoorbeeld eveneens dagelijks op het menu. Daar baalde ik van. Ik ben van mening dat als je overdag gewerkt hebt, je een vrije avond verdient.

Geen enkele vooruitgang

"Ik merkte dat ik bij de instelling geen enkele vooruitgang boekte. Bleef doelloos rondzwerven in de 'molen' terwijl tegen mij herhaaldelijk was gezegd dat deze plek vooral gericht was op doorstroming. Tegen mijn ouders heb ik verteld dat dit een soort hel op aarde was, iets wat tegen dovenmansoren was gezegd."

Na in totaal zes jaar begeleid wonen, kon Friso een trieste balans opmaken: hij was in verschillende opzichten geen meter opgeschoten. "Een verloren tijd. Sterker: ik vind eigenlijk dat ik geestelijk mishandeld ben. Ik ben niet haatdragend, maar de woede zit nog steeds diep."

Respect en vertrouwen

"Tot mijn 25ste heb ik me eigenlijk nooit happy gevoeld", onderstreept Friso. Ruim twee jaar geleden scheen opeens licht in de tunnel. Bij Leermakers Zorggroep kwam voor hem een plek vrij in een wooninitiatief in de Bossche wijk De Muntel. Het betrof een kleinschalige woonvorm met gemeenschappelijke voorzieningen. Samen met vijf andere lotgenoten kreeg hij met de hulp van enkele vaste begeleiders aan zijn zijde een serieuze kans om aan z'n toekomst te werken. "Vanaf de eerste dag had ik het gevoel dat het snor zat. Ik merkte meteen respect en vertrouwen naar mij toe. Al die kinderachtige regeltjes en toestanden behoorden ineens tot het verleden. Hoefde me bijvoorbeeld nooit meer af te melden als ik de deur uitging. Ik voelde me écht gezien, op een menselijke manier. De begeleiders pushten niet en keken nadrukkelijk naar mijn mogelijkheden, niet zozeer naar mijn onmogelijkheden. Dit op grond van heldere en haalbare doelen die ze samen met mij hadden opgesteld. Die persoonlijke opstelling was compleet nieuw voor me."

Tramkade

De locatie zélf, middenin een centraal gelegen woonwijk, beviel hem evenzeer. "Als je niet geïsoleerd woont, ben je eerder geneigd van alles te ondernemen. Ik had al vrij snel mijn vizier gericht op de Tramkade, zeg maar de culturele hotspot van Den Bosch. Ik ben vrijwilliger geworden bij Jong Actief, en later bij het World Skate Center en W2 Poppodium. Al moet ik erbij vertellen dat corona de boel tijdelijk op een laag pitje heeft gezet. Verder ben ik nog actief betrokken geweest bij het Rauwkost Festival en de Kings of Colors. Ik hou van sociaal én creatief bezig zijn. Ben dus blijkbaar allesbehalve een stereotype autist. Daarnaast vind ik het fijn om een open boek te zijn."

Stappen

Door alle positieve energie viel langzaam maar zeker het 'zeer' van de afgelopen jaren van hem af. "Ik maakte snel stappen, wat voor een groot deel kwam door de warmte en de gezelligheid in huis. Het is per slot van rekening de basis. Koken deden we om de beurt, en ook hadden we op andere manieren sociale contacten met elkaar."

Na anderhalf jaar verhuisde de hele groep naar een nieuw verworven pand van Leermakers Zorggroep in de Hinthamerstraat, hartje binnenstad. Er veranderde niet veel, met zijn ontwikkelingen ging het nog altijd de goede kant op. Een proces dat zich heeft doorgezet tot de dag van vandaag. "Nee, ik ben niet bang dat ik me nog ooit ga overgeven aan het gekras. Dat neemt niet weg dat bepaalde dingen uit het verleden me nog steeds tegenhouden. Alles heeft tijd nodig, logisch. Ik heb liefst vijfentwintig jaar een masker gedragen. Nu aan mij de eer om dat masker stukje bij beetje af te breken. Ze zeggen wel eens: je moet oude littekens eerst goed onder ogen zien, pas daarna kan het daadwerkelijke herstel beginnen. Ondanks mijn leeftijd heb ik al een 'oude' ziel, doordat ik het nodige voor de kiezen heb gehad. Wat ik in elk geval niet doe, is televisiekijken. Ik ben overgevoelig voor alles wat met onrecht te maken heeft; ik word snel pissed van al die negativiteit."     

Kunstzinnige projecten

In de nabije toekomst wil Friso zich richten op uiteenlopende (gedetailleerde) kunstzinnige projecten. "Ik ben onder meer bezig met het maken van een hybride tussen een gitaar en een basgitaar. Die krijgt de vorm van een draak, mét twee aparte halzen. Ik heb zoiets nog niet eerder gezien, misschien is het wel een regelrechte primeur. En als-ie klaar is wil ik er natuurlijk zelf op spelen; ik ben redelijk muzikaal, vandaar."

Ook een opleiding aan de kunstacademie prijkt op het verlanglijstje. Komend studiejaar hoopt hij eraan te beginnen.

Tot slot: zijn uiterlijk is de laatste tijd ook hier en daar wat veranderd. Onder andere een neus- en lippiercing zijn nieuwe uiterlijke kenmerken. "Fijn dat ik dit soort keuzes voortaan helemaal zelf kan maken, zonder constant verantwoording af te hoeven leggen. Ik mag eindelijk zijn wie ik ben!"

 

Chris Korsten 

 

 

 

 

 

 

.

 

 

 

Terug naar berichten